Teenager: कमी मिळाले म्हणून उदास होणारी पोरं… नेमकं आपण कुठे चुकतोय? सोशल मीडियाच्या आहारी गेलेल्या पोरांची खरी गोष्ट

Teenager लाईक्स आणि फॉलोअर्सच्या मागे धावतंय किशोरवय? सोशल मीडियाच्या आहारी जाणाऱ्या पोरांकडे आईबापांनी आता वेगळ्या नजरेने पाहण्याची गरज

आज घरातलं चित्र बदललं आहे. पूर्वी मुलं शाळेतून घरी आली की मित्रांसोबत खेळायची, टीव्ही पाहायची किंवा आई-वडिलांशी गप्पा मारायची. आता मात्र अनेक घरांमध्ये मुलं घरी येतात,Teenager बॅग बाजूला ठेवतात आणि सर्वात आधी हातात घेतात तो मोबाईल.

मोबाईल हातात असणं ही समस्या नाही. समस्या तेव्हा सुरू होते, जेव्हा मोबाईलशिवाय काहीतरी कमी असल्यासारखं वाटू लागतं. विशेषतः किशोरवयीन मुलांमध्ये सोशल मीडिया हा केवळ मनोरंजनाचा भाग राहिलेला नाही; तो त्यांच्या ओळखीचा, लोकप्रियतेचा आणि स्वतःच्या मूल्याचा मापदंड बनताना दिसतो.

‘माझ्या फोटोला किती लाईक्स मिळाले?’, ‘माझे किती फॉलोअर्स आहेत?’, Teenager ‘माझ्या Reel ला किती views आले?’ हे प्रश्न काही मुलांसाठी आता अभ्यासाच्या गुणांइतकेच महत्त्वाचे झाले आहेत. आणि इथेच पालकांनी थांबून विचार करण्याची गरज आहे.

लाईक्स म्हणजे कौतुक की स्वतःची किंमत?

किशोरवय हा स्वतःची ओळख निर्माण करण्याचा काळ असतो. या वयात मित्र काय म्हणतात, आपल्याकडे कोणत्या वस्तू आहेत, आपण कसे दिसतो आणि इतर आपल्याबद्दल काय विचार करतात, याला मोठं महत्त्व असतं.

सोशल मीडिया या नैसर्गिक भावनेला आणखी तीव्र करतो.Teenager

एखादा फोटो पोस्ट केला आणि लगेच शेकडो लाईक्स मिळाले तर मुलाला आनंद होतो. कमेंट्स आल्या की आत्मविश्वास वाढतो. पण दुसऱ्या दिवशी त्याच पोस्टला कमी प्रतिसाद मिळाला तर मनात प्रश्न निर्माण होतो—‘माझ्यात काय कमी आहे?’

हीच खरी धोक्याची सुरुवात आहे.Teenager

कारण सोशल मीडियावरील प्रतिक्रिया आणि व्यक्तीची खरी किंमत यांचा काहीही थेट संबंध नसतो. पण किशोरवयीन मनाला हे समजून घेणं नेहमीच सोपं नसतं.

फॉलोअर्सची संख्या म्हणजे लोकप्रियता?

आज काही मुलांसाठी फॉलोअर्सची संख्या प्रतिष्ठेचा विषय झाली आहे. अमुक व्यक्तीचे 10 हजार फॉलोअर्स आहेत, तमुक व्यक्तीचे 50 हजार आहेत, मग आपले इतकेच का?

ही तुलना हळूहळू स्पर्धेत बदलते.

फॉलोअर्स वाढवण्यासाठी काही मुलं सतत नवे फोटो, व्हिडिओ आणि Reels तयार करतात. अभ्यास, खेळ, छंद किंवा कुटुंबासोबतचा वेळ बाजूला पडतो. त्यांना प्रत्येक क्षण ‘कंटेंट’सारखा वाटू लागतो.

मित्रांसोबत फिरायला गेले तरी ‘फोटो काढूया’.

खाणायला बसले तरी ‘स्टोरी टाकूया’.Teenager

एखादा कार्यक्रम असला तरी ‘Reel बनवूया’.

क्षण जगण्यापेक्षा तो सोशल मीडियावर कसा दिसेल, हा विचार महत्त्वाचा होऊ लागतो.

ही मानसिकता आपण दुर्लक्षित केली तर भविष्यात मुलांच्या वास्तविक आयुष्यावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.

दुसऱ्याचं आयुष्य पाहून स्वतःचं आयुष्य कमी वाटू लागतं

सोशल मीडियाची आणखी एक मोठी समस्या म्हणजे तुलना.

इन्स्टाग्राम किंवा इतर प्लॅटफॉर्मवर आपल्याला इतरांचं आयुष्य नेहमी सुंदर दिसतं. कोणीतरी महागड्या गाडीसमोर फोटो टाकतो, कोणीतरी परदेशात फिरताना दिसतो, कोणीतरी महागडे कपडे दाखवतो, तर कोणीतरी सतत आनंदी असल्याचं दाखवत असतो.Teenager

पण त्या फोटोच्या मागचं वास्तव आपल्याला दिसत नाही.

किशोरवयीन मुलं मात्र हे विसरतात. त्यांना वाटू शकतं की, ‘सगळे माझ्यापेक्षा आनंदी आहेत’, ‘सगळे माझ्यापेक्षा सुंदर आहेत’, ‘माझं आयुष्य काहीच नाही.’

यातून न्यूनगंड आणि स्वतःबद्दल असमाधान वाढू शकतं.

म्हणून पालकांनी मुलांना सोशल मीडिया बंद करण्यापेक्षा सोशल मीडिया आणि वास्तव यातील फरक समजावून सांगणं अधिक महत्त्वाचं आहे.

मग चूक फक्त मुलांची आहे का?

नाही.Teenager ही गोष्ट फक्त मुलांवर ढकलणं योग्य ठरणार नाही.

आज अनेक पालक स्वतःही सतत मोबाईलवर असतात. जेवताना फोन, गाडीमध्ये फोन, झोपण्यापूर्वी फोन आणि सकाळी उठल्याबरोबर फोन.

मग मुलांना आपण काय शिकवतोय?

‘मोबाईल कमी वापर’ असं सांगताना पालक स्वतः दोन तास सोशल मीडिया स्क्रोल करत असतील, तर मुलं ते सहज स्वीकारतील का?

मुलांना केवळ नियमांची गरज नसते; त्यांना उदाहरणाची गरज असते.

पालकांनी स्वतः मोबाईल वापरण्याची सवय तपासली, तर मुलांशी या विषयावर बोलण्याचा अधिकार आणि परिणाम दोन्ही वाढतील.Teenager

प्रत्येक सोशल मीडिया वापर चुकीचा नाही

इथे एक गोष्ट स्पष्ट करणं गरजेचं आहे. सोशल मीडिया हा पूर्णपणे वाईट नाही.

किशोरवयीन मुलं सोशल मीडियातून अनेक चांगल्या गोष्टी शिकू शकतात. शिक्षण, विज्ञान, कला, भाषा, तंत्रज्ञान, करिअर, व्यवसाय आणि जगभरातील घडामोडींची माहिती त्यांना मिळू शकते.

काही मुलं स्वतःची कला दाखवतात, काही लेखन करतात, काही शैक्षणिक कंटेंट तयार करतात, तर काही जण सोशल मीडियाच्या माध्यमातून व्यवसायही सुरू करतात.म्हणून माणसाने प्रथम माणूस होऊन आईबापांनी पोरांना समजून घ्यावे .

म्हणून प्रश्न ‘सोशल मीडिया वापरायचा की नाही?’ हा नाही.

खरा प्रश्न आहे—‘सोशल मीडिया आपल्याला वापरतोय की आपण सोशल मीडियाचा वापर करतोय?’

पालकांनी काय करावं?

सर्वात आधी मुलाचा मोबाईल अचानक हिसकावून घेण्यापेक्षा त्याच्याशी संवाद साधा.

‘तू एवढा फोन का वापरतोस?’ असं विचारण्याऐवजी,

‘तुला सोशल मीडियावर काय आवडतं?’

‘तुला लाईक्स कमी मिळाले तर तुला कसं वाटतं?’

‘तुला कोणत्या प्रकारचे व्हिडिओ पाहायला आवडतात?’

असे प्रश्न विचारले तर मुलं मन मोकळं करण्याची शक्यता अधिक असते.

घरात काही स्पष्ट नियम असावेत. अभ्यासाची वेळ, झोपण्यापूर्वीचा वेळ आणि जेवणाच्या वेळेत मोबाईलपासून अंतर ठेवण्याची सवय लावता येते.Teenager पण नियम बनवताना मुलांचं मतही विचारात घ्यावं.http://google.com/search?q=kishorvayin+mule&rlz=1C1VDKB_enIN1090IN1090&oq=kishorvayin+mule&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOTIJCAEQABgKGIAE0gEINjQ3M2owajeoAgCwAgA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8

सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे मुलांच्या ऑफलाइन आयुष्याला पर्याय द्या. खेळ, वाचन, संगीत, कला, प्रवास, मित्रांसोबत प्रत्यक्ष भेटी आणि कुटुंबातील संवाद वाढला तर सोशल मीडिया हा त्यांच्या आयुष्याचा एक भाग राहील; संपूर्ण आयुष्य नाही.

मुलाला लाईक्सपेक्षा स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकवा

पालक म्हणून आपण मुलांना चांगले गुण मिळवायला सांगतो, चांगली नोकरी मिळवायला सांगतो आणि आयुष्यात यशस्वी व्हायला सांगतो.https://udtamaharashtra.com/

पण त्यापेक्षा आधी एक गोष्ट शिकवणं गरजेचं आहे—

‘तुझी किंमत किती लोक तुला लाईक करतात यावर ठरत नाही.’

फॉलोअर्स कमी असले तरी तू महत्त्वाचा आहेस.

फोटोला लाईक्स मिळाले नाहीत तरी तू कमी सुंदर नाहीस.

Reel viral झाली नाही म्हणून तुझ्यात गुणवत्ता नाही, असं होत नाही.

आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे इतरांचं सोशल मीडिया आयुष्य पाहून स्वतःच्या आयुष्याचा निर्णय घेऊ नकोस.

ही जाणीव मुलांमध्ये निर्माण झाली तर सोशल मीडिया शत्रू राहणार नाही.

शेवटी पालकांसाठी एक विचार

किशोरवयीन मुलं सोशल मीडियाच्या आहारी जात आहेत, असं म्हणणं सोपं आहे. पण त्यामागची कारणं समजून घेणं अधिक महत्त्वाचं आहे.

त्यांना स्वीकार हवा आहे, कौतुक हवं आहे, मित्रांची साथ हवी आहे आणि स्वतःची ओळख निर्माण करायची आहे. सोशल मीडिया त्यांना या सगळ्या गोष्टी झटपट देतो—कधी खऱ्या, तर कधी आभासी स्वरूपात.

म्हणून मोबाईल काढून घेणं हा एकमेव उपाय नाही.

मुलांच्या हातातून मोबाईल काढण्यापेक्षा त्यांच्या मनातला ‘लाईक्स आणि फॉलोअर्स म्हणजेच माझी किंमत’ हा गैरसमज काढणं अधिक गरजेचं आहे.

कारण शेवटी मुलाला किती लोकांनी ऑनलाइन पाहिलं यापेक्षा, त्याला स्वतःकडे किती विश्वासाने पाहता येतं—हेच त्याच्या भविष्यासाठी अधिक महत्त्वाचं आहे.इथे एक गोष्ट स्पष्ट करणं गरजेचं आहे. सोशल मीडिया हा पूर्णपणे वाईट नाही.

किशोरवयीन मुलं सोशल मीडियातून अनेक चांगल्या गोष्टी शिकू शकतात. शिक्षण, विज्ञान, कला, भाषा, तंत्रज्ञान, करिअर, व्यवसाय आणि जगभरातील घडामोडींची माहिती त्यांना मिळू शकते.

काही मुलं स्वतःची कला दाखवतात, काही लेखन करतात, काही शैक्षणिक कंटेंट तयार करतात, तर काही जण सोशल मीडियाच्या माध्यमातून व्यवसायही सुरू करतात. म्हणून प्रश्न ‘सोशल मीडिया वापरायचा की नाही?’ हा नाही.

खरा प्रश्न आहे—‘सोशल मीडिया आपल्याला वापरतोय की आपण सोशल मीडियाचा वापर करतोय?’

आज पालकांनी मुलांसोबत मोबाईलवरून भांडण्यापेक्षा मोबाईलच्या पलीकडे एक सुंदर आयुष्य त्यांना दाखवण्याची गरज आहे.