Tukaram Mundhe : नागपुरात बोगस डॉक्टरचा भंडाफोड; पुण्यात नामांकित कॉस्मेटिक ब्रँडच्या बनावट उत्पादनांवर कारवाई
राज्यातील ग्राहकांची फसवणूक करणाऱ्या आणि लोकांच्या आरोग्याशी खेळ करणाऱ्यांविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठी मोहीम हाती घेतली आहे. आयएएस अधिकारी Tukaram Mundhe यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या धडक कारवाईमुळे राज्यभरातील बोगस डॉक्टर, बनावट औषधे आणि नकली सौंदर्यप्रसाधनांच्या व्यवसायाला मोठा धक्का बसला आहे.नागपुरात एका बोगस डॉक्टरचा पर्दाफाश करण्यात आला असून, पुण्यात नामांकित कॉस्मेटिक ब्रँडच्या नावाखाली बनावट उत्पादने विकणाऱ्या रॅकेटवर छापा टाकण्यात आला आहे. या दोन्ही कारवायांमुळे ग्राहकांच्या सुरक्षेबाबत प्रशासन किती गंभीर आहे, हे पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे.
नागपुरात बोगस डॉक्टरचा पर्दाफाश
22 जूनला नागपूर जिल्ह्यातील कोथुळना, ता. सावनेर, येथे बोगस डॉक्टरद्वारे संचालित प्राथमिक सामुदायिक इलेक्ट्रो होमिओपॅथिक उपचार केंद्रामध्ये विना परवाना औषध विक्री होत असल्याची गोपनीय माहिती मिळाली होती. या माहितीच्या आधारावर अन्न व औषध प्रशासनाच्या पथकाने सदर केंद्राची तपासणी केली. तपासणीदरम्यान संबंधित ठिकाणी विना परवाना मोठ्या प्रमाणात ॲलोपॅथीक औषधसाठा आढळून आला.
केंद्राचे मालक तथा बोगस डॉक्टर मोनिदीप सरकार यांच्याकडे औषधांच्या खरेदीची कागदपत्रे मागविण्यात आली असता त्यांनी कोणतीही खरेदी बिले सादर केली नाहीत. तसेच वैध औषध विक्री परवाना नसताना विक्रीसाठी औषधांची खरेदी, साठवणूक आणि विक्री केल्याचे निदर्शनास आले.
लाखाचा औषधसाठा जप्त
या प्रकरणी औषधे व सौंदर्य प्रसाधने अधिनियम, 1940 मधील कलम 18(C), 18A तसेच नियम, 1945 मधील तरतुदींचे उल्लंघन झाल्याचे आढळून आल्याने 1,07,000 रुपये किमतीचा औषधसाठा जप्त करण्यात आला आहे. जप्त औषधांमध्ये प्रामुख्याने Antibiotics, Antifungal (Ketoconazole), Injections आणि Multivitamins यांचा समावेश आहे.
पुण्यात काय कारवाई करण्यात आली?
गोपनीय माहितीच्या आधारे अन्न व औषध प्रशासनाच्या पुणे कार्यालयाने सौदर्यप्रसाधनांची तपासणी केली असता, Cetaphil या प्रसिद्ध ब्रँडचे Cetaphil Gentle Skin Cleanser (118 ml), बॅच क्रमांक B5NA1110, हे सौंदर्यप्रसाधने मूळ उत्पादक आणि विपणनकर्ता कंपन्यांनी केलेल्या पडताळणीत सदर उत्पादन त्यांच्या अधिकृत उत्पादन प्रक्रियेतून तयार झालेले नसल्याचे स्पष्ट केले. त्यामुळे हे उत्पादन “स्प्युरियस कॉस्मेटिक” (बनावट सौंदर्यप्रसाधन) असल्याचे निश्चित करण्यात आले.
पुण्याच्या कारवाईतही गुन्हा दाखल
या निष्कर्षांच्या आधारे दिनांक 22 जूनला पुण्यातील शिवाजीनगर परिसरातील मे. ओम केमिस्ट या विक्रेत्याकडून सदर बनावट सौंदर्यप्रसाधनाचा एकूण 5,508 रुपयांचा साठा जप्त करण्यात आला. ही कारवाई औषधे व सौंदर्यप्रसाधने अधिनियम, 1940 मधील तरतुदींनुसार करण्यात आली.
नागपुरात बोगस डॉक्टरचा भंडाफोड
नागपुरात अन्न व औषध प्रशासन आणि संबंधित यंत्रणांनी संयुक्त कारवाई करत एका व्यक्तीला वैद्यकीय पदवी नसतानाही डॉक्टर म्हणून रुग्णांवर उपचार करत असल्याचे उघड केले. प्राथमिक चौकशीत संबंधित व्यक्तीकडे आवश्यक वैद्यकीय पात्रता नसल्याचे समोर आले.
धक्कादायक बाब म्हणजे अनेक रुग्ण त्याच्याकडे उपचारासाठी जात होते. त्याने स्वतःला अनुभवी डॉक्टर म्हणून सादर करून अनेकांना उपचार दिल्याची माहिती तपासात समोर आली आहे.
अधिकाऱ्यांनी क्लिनिकमधून विविध औषधे, कागदपत्रे आणि संशयास्पद नोंदी जप्त केल्या आहेत. या प्रकरणाची सखोल चौकशी सुरू असून, आणखी काही धागेदोरे समोर येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
लोकांच्या जीवाशी खेळ
वैद्यकीय शिक्षण आणि अधिकृत परवाना नसताना उपचार करणे हा गंभीर गुन्हा मानला जातो. अशा बोगस डॉक्टरांमुळे चुकीचे निदान, चुकीची औषधे आणि रुग्णांच्या जीवाला धोका निर्माण होऊ शकतो.
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, ग्रामीण आणि निमशहरी भागात अनेक नागरिक योग्य पडताळणी न करता अशा बनावट डॉक्टरांकडे उपचारासाठी जातात. त्यामुळे प्रशासनाने नागरिकांना डॉक्टरांची नोंदणी आणि पात्रता तपासूनच उपचार घेण्याचे आवाहन केले आहे.
पुण्यात कॉस्मेटिक उत्पादनांच्या नावाखाली फसवणूक
दुसरीकडे पुण्यात FDA ने मोठी कारवाई करत प्रसिद्ध कॉस्मेटिक ब्रँडच्या नावाने बनावट उत्पादने तयार करून विक्री करणाऱ्या नेटवर्कचा पर्दाफाश केला आहे.
छाप्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात बनावट सौंदर्यप्रसाधने, पॅकिंग साहित्य, लेबले आणि उत्पादनासाठी वापरले जाणारे साहित्य जप्त करण्यात आले. ही उत्पादने अगदी मूळ ब्रँडप्रमाणे दिसत असल्याने सामान्य ग्राहकांना त्यातील फरक ओळखणे कठीण होते.
तपास यंत्रणांच्या माहितीनुसार, ही उत्पादने बाजारात कमी दरात विकली जात होती. त्यामुळे ग्राहक नकळत बनावट वस्तू खरेदी करत होते.
आरोग्यासाठी मोठा धोका
बनावट कॉस्मेटिक उत्पादनांमध्ये निकृष्ट दर्जाचे किंवा अज्ञात रसायने वापरली जातात. यामुळे त्वचेचे विकार, अॅलर्जी, संसर्ग आणि इतर गंभीर समस्या उद्भवू शकतात.
त्वचारोग तज्ज्ञांच्या मते, अशा उत्पादनांचा दीर्घकाळ वापर केल्यास त्वचेला कायमस्वरूपी नुकसान होण्याचाही धोका असतो.
त्यामुळे ग्राहकांनी कोणतेही सौंदर्यप्रसाधन खरेदी करताना अधिकृत विक्रेते, बिल आणि उत्पादनावरील माहिती तपासणे आवश्यक आहे.http://www.tukarammundhe.com
तुकाराम मुंढे यांची धडक मोहीम
FDA आयुक्त म्हणून पदभार स्वीकारल्यानंतर तुकाराम मुंढे यांनी राज्यभरातील अन्न, औषधे आणि ग्राहक सुरक्षेशी संबंधित बाबींवर विशेष लक्ष केंद्रित केले आहे.
गेल्या काही महिन्यांत त्यांनी अनेक ठिकाणी अचानक तपासण्या, छापे आणि विशेष मोहिमा राबवल्या आहेत. यामध्ये बनावट औषधे, बेकायदेशीर वैद्यकीय व्यवसाय, नकली खाद्यपदार्थ आणि कॉस्मेटिक उत्पादनांवर विशेष भर देण्यात आला आहे.
त्यांच्या कठोर भूमिकेमुळे अनेक बेकायदेशीर व्यवसायांमध्ये खळबळ उडाली आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?
प्रशासनाने नागरिकांना काही महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत:
- डॉक्टरांकडे उपचार घेण्यापूर्वी त्यांची नोंदणी तपासा.
- औषधे आणि कॉस्मेटिक उत्पादने अधिकृत दुकानातूनच खरेदी करा.
- उत्पादनावर उत्पादकाचे नाव, बॅच नंबर आणि कालबाह्यता तारीख तपासा.
- बिल घेणे टाळू नका.
- संशयास्पद उत्पादन किंवा सेवा आढळल्यास प्रशासनाला माहिती द्या.
राज्यभर कारवाईची शक्यता
नागपूर आणि पुण्यातील कारवायांनंतर राज्यातील इतर शहरांमध्येही तपास मोहीम अधिक तीव्र होण्याची शक्यता आहे. विशेषतः बनावट औषधे, बोगस डॉक्टर आणि नकली ब्रँड उत्पादनांविरोधात व्यापक मोहीम राबवली जाणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत.http://www.fda.com
यामुळे ग्राहकांची फसवणूक करणाऱ्या टोळ्यांवर मोठा दबाव निर्माण होणार आहे.
नागपुरातील बोगस डॉक्टरचा भंडाफोड आणि पुण्यातील बनावट कॉस्मेटिक उत्पादनांवरील कारवाई ही केवळ दोन घटना नसून ग्राहकांच्या सुरक्षिततेसाठी सुरू असलेल्या व्यापक मोहिमेचा भाग आहे. तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली FDA ने घेतलेल्या या कठोर भूमिकेमुळे राज्यातील बेकायदेशीर व्यवसायांना मोठा धक्का बसला आहे.
लोकांच्या आरोग्याशी आणि विश्वासाशी खेळ करणाऱ्यांविरोधातील ही कारवाई भविष्यात आणखी तीव्र होण्याची शक्यता असून, नागरिकांनीही जागरूक राहून प्रशासनाला सहकार्य करणे गरजेचे आहे.
