US-Iran War : 4 महिन्यांच्या संघर्षानंतर कोण जिंकले? नेतान्याहू, पाकिस्तान आणि जगाला काय मिळाले?
अमेरिका आणि इराण यांच्यात जवळपास चार महिने सुरू असलेल्या संघर्षानंतर अखेर युद्धविराम आणि शांतता कराराची प्रक्रिया सुरू झाली आहे. या घडामोडींमुळे जागतिक बाजारपेठेत मोठा दिलासा मिळाला असून कच्च्या तेलाच्या किमतीत घसरण झाली आहे. विशेष म्हणजे जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेलमार्ग मानल्या जाणाऱ्या स्ट्रेट ऑफ होर्मुज (Strait of Hormuz) पुन्हा सुरू होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. (The Guardian)
युद्धात नेमकं कोण जिंकलं?
या प्रश्नाचे उत्तर सरळ नाही. लष्करीदृष्ट्या दोन्ही बाजूंनी स्वतःचा विजय असल्याचा दावा केला असला तरी वास्तवात दोन्ही देशांना मोठी किंमत मोजावी लागली.
अमेरिकेला काय मिळाले?
- इराणसोबत अण्वस्त्र कार्यक्रमावर नव्या चर्चेचा मार्ग खुला झाला.
- पर्शियन गल्फमधील जहाजवाहतूक पुन्हा सुरू करण्यासाठी राजनैतिक यश मिळाले.
- जागतिक ऊर्जा संकट कमी करण्यास मदत झाली.
- तेलाच्या किमती घसरल्याने अमेरिकेतील महागाईवरील दबाव कमी होण्याची शक्यता वाढली. (Business Insider)
इराणला काय मिळाले?
- अमेरिकेकडून काही निर्बंध शिथिल होण्याची आशा निर्माण झाली.
- होर्मुज सामुद्रधुनीवरील आपला प्रभाव कायम ठेवण्यात यश मिळाले.
- युद्धानंतरच्या चर्चेत इराणला प्रमुख पक्षकार म्हणून मान्यता मिळाली. (Business Insider)
इस्रायलचे पंतप्रधान नेतान्याहू यांना काय मिळाले?
युद्धादरम्यान इस्रायलने इराण समर्थित गटांविरोधात कारवाया केल्या. मात्र अंतिम करार प्रक्रियेत इस्रायलची भूमिका अपेक्षेपेक्षा कमी प्रभावी दिसली. काही अहवालांनुसार इस्रायलकडून कराराबाबत साशंकता व्यक्त करण्यात आली होती. त्यामुळे नेतान्याहू यांना पूर्ण राजकीय विजय मिळाला असे म्हणणे कठीण आहे. (The Guardian)
पाकिस्तानची भूमिका का चर्चेत?
या संघर्षात पाकिस्तानने मध्यस्थाची भूमिका बजावल्याचे अनेक आंतरराष्ट्रीय अहवालांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे. अंतिम शांतता कराराच्या मसुद्यापर्यंत दोन्ही बाजूंना आणण्यात पाकिस्तानने मदत केल्याचा दावा करण्यात आला आहे. त्यामुळे पाकिस्तानची आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील राजनैतिक प्रतिमा मजबूत झाली आहे. (Reuters)
कच्च्या तेलाच्या किमती का घसरल्या?
युद्ध सुरू झाल्यानंतर स्ट्रेट ऑफ होर्मुजमधून तेल वाहतुकीवर मोठा परिणाम झाला होता. जगातील सुमारे 20 टक्के तेल या मार्गातून जाते. त्यामुळे तेलाच्या किमती 100 डॉलर प्रति बॅरलच्या वर गेल्या होत्या. मात्र युद्धविराम आणि होर्मुज पुन्हा सुरू होण्याच्या शक्यतेमुळे ब्रेंट क्रूडची किंमत 80-83 डॉलरच्या आसपास घसरली आहे. (Reuters)
भारतासाठी याचा काय फायदा?
भारत आपल्या गरजेपैकी बहुतांश कच्चे तेल आयात करतो. त्यामुळे:
- पेट्रोल आणि डिझेलवरील दबाव कमी होऊ शकतो.
- महागाई नियंत्रणात राहण्यास मदत होईल.
- आयात बिल कमी होऊ शकते.
- रुपयावरचा ताण कमी होण्याची शक्यता आहे. (The Times of India)
स्ट्रेट ऑफ होर्मुज पुन्हा सुरू होणार?
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील प्राथमिक करारानुसार होर्मुज सामुद्रधुनी टप्प्याटप्प्याने पुन्हा खुली करण्याचा प्रस्ताव आहे. काही अहवालांनुसार पुढील 30 दिवसांत जहाजवाहतूक पूर्णपणे पूर्ववत करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. मात्र समुद्री सुरक्षेचे प्रश्न आणि अंतिम कराराच्या अटी अजून स्पष्ट व्हायच्या आहेत. (Reuters)
काय मिळाले ?
चार महिन्यांच्या संघर्षानंतर अमेरिका आणि इराण दोघांनीही पूर्ण विजय मिळवलेला नाही. मात्र जागतिक अर्थव्यवस्था, तेल आयात करणारे देश आणि शेअर बाजारासाठी हा युद्धविराम मोठा दिलासा ठरला आहे. होर्मुज सामुद्रधुनी पुन्हा सुरू झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती आणखी कमी होऊ शकतात. त्यामुळे भारतासह अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फायदा होण्याची शक्यता आहे. (The Guardian)
